Şekersiz sakız tükürük akışını artırarak koruyucu olabilir; şekerli sakız ve aşırı çiğneme ise çürük ve çene eklemi açısından risk taşır.
Sakızın dişe etkisi tek cümleyle özetlenemez: şekersiz sakızı öğün sonrası kısa süre çiğnemek koruyucu olabilirken, şekerli sakızı gün boyu çiğnemek doğrudan çürük riskini artırır. Belirleyici olan sakızın içeriği, çiğneme süresi ve kişinin çene eklemi durumudur.
Şekersiz sakız neden faydalı olabilir?
Çiğneme hareketi tükürük bezlerini uyarır ve tükürük akışını belirgin biçimde artırır. Tükürük ağızdaki asidi tamponlar, gıda artıklarını yıkar, kalsiyum ve fosfat sağlayarak minenin yeniden mineral kazanmasına yardımcı olur. Öğünden sonra fırçalama imkânı olmadığında birkaç dakikalık şekersiz sakız, ortamın nötr hale gelmesini hızlandırır.
Birçok şekersiz sakızda tatlandırıcı olarak ksilitol kullanılır. Ksilitol, plak bakterilerinin enerji kaynağı olarak kullanamadığı bir şeker alkolüdür; yani çiğnerken bakterilere yakıt vermezsiniz. Bu, sakızın asit üretimini tetiklemeden tükürük etkisinden yararlanmayı mümkün kılar.
Sakız fırçalamanın yerini tutar mı?
Hayır. Sakız plağı mekanik olarak sökemez, diş aralarına ve diş eti kenarına ulaşamaz. Fırçalama ve arayüz temizliğinin yerine geçmez, yalnızca onları destekleyen bir ara çözümdür. Sakızı 'fırçalamadım ama sakız çiğnedim' mantığıyla kullanmak, plak birikimini fark edilmeden büyütür.
Sakızın zararlı olabileceği durumlar
- Şekerli sakız: ağızda uzun süre kalan şeker, sürekli bir asit atağı yaratır.
- Uzun süreli ve sürekli çiğneme: çene kaslarını ve eklemi aşırı yorabilir.
- Çene ekleminde ağrı, kilitlenme veya ses öyküsü olanlar için zorlayıcıdır.
- Hareketli protez kullananlarda protezin yerinden oynamasına ve yara oluşmasına yol açabilir.
- Sabit ortodontik tedavi görenlerde braket ve tel deformasyonuna neden olabilir.
- Aşırı ksilitol tüketimi bazı kişilerde sindirim şikâyeti yaratabilir.
Çene eklemi açısından ne kadar çiğnemek makul?
Öğün sonrası yaklaşık on dakikalık çiğneme, tükürük etkisinden yararlanmak için genellikle yeterlidir. Saatlerce süren sürekli çiğneme ise çiğneme kaslarının kronik olarak kasılmasına yol açabilir. Sabah uyandığınızda şakaklarınızda gerginlik, ağzınızı açarken eklemde ses ya da yüz kaslarında yorgunluk hissediyorsanız, sakız süresini kısaltmak mantıklı bir ilk adımdır. Bu şikâyetler gece diş sıkma ile birlikteyse değerlendirme tek başına sakızla sınırlı kalmamalıdır.
Sakız ağız kokusunu gerçekten geçirir mi?
Sakız kokuyu iki yoldan etkiler. Birincisi aroma maddeleridir ve bu etki geçicidir; nane kokusu kaybolduğunda altta yatan durum aynen devam eder. İkincisi ve daha anlamlısı tükürük artışıdır: kuru ağız kokunun en yaygın nedenlerinden biri olduğu için tükürük akışının artması gerçek bir iyileşme sağlar. Ancak kokunun kaynağı diş aralarında biriken plak, dil sırtındaki bakteri tabakası, tedavi edilmemiş bir çürük ya da iltihaplı bir diş etiyse sakız yalnızca sorunu örter. Koku sürekli hale gelmişse nedeni araştırmak, sakızla idare etmekten daha doğru bir yaklaşımdır.
Sakızın içeriğine nasıl bakılır?
Etikette şeker alkolleri ilk sıralarda yer alıyorsa ürün şekersiz gruptadır. Ksilitol, sorbitol ve maltitol bu grubun bilinen üyeleridir. 'Şeker ilavesiz' ifadesi ise her zaman şekersiz anlamına gelmez; meyve konsantresi gibi doğal kaynaklı şekerler içerebilir. Ayrıca bazı sakızlarda asitlik düzenleyici olarak sitrik asit bulunur ve ekşi aromalı sakızlar bu nedenle mine için beklenenden daha zorlayıcı olabilir. Ekşi ve uzun süre çiğnenen sakızlar, şekersiz olsalar bile asit teması yaratabilir.
Ortodontik tedavi görenler için özel not
Sabit tel takılıyken sakız, braketlere ve zincirlere yapışarak hem temizliği zorlaştırır hem de aparatın yerinden oynamasına neden olabilir. Bu nedenle sabit tedavide sakız genellikle önerilmez; şeffaf plak kullananlar ise plakları çıkarmadan sakız çiğnememelidir, çünkü plak üzerinde deformasyon ve renklenme oluşabilir. Tedavi sürecinize uygun öneriler için ortodonti takibiniz sırasında hekiminize danışın; şeffaf plak kullanıyorsanız kullanım kuralları biraz farklıdır.
Sakız çiğnerken bir şey kırılırsa
Sert sakız ya da uzun süreli çiğneme, zayıflamış bir dişte veya eski bir restorasyonda beklenmedik bir kırılmaya yol açabilir. Dolgunun yerinden çıkması ya da kaplamanın düşmesi durumunda kalan diş dokusu açıkta kalır ve hassasiyet başlar. Böyle bir durumda parçayı saklayın ve zaman kaybetmeden değerlendirme yaptırın: düşen dolgu ve kırılan kaplama durumları hızlı müdahaleyle daha kolay çözülür.
Durumunuza en uygun yaklaşımı belirlemek için Dent360 Beylikdüzü kliniğimizde sizi değerlendirebiliriz.
