Gazlı ve asitli içecekler bakterilere ihtiyaç duymadan mineyi doğrudan çözer. Aşınmanın nasıl ilerlediğini ve nasıl yavaşlatılacağını anlatıyoruz.
Asitli içecekler dişe çürükten farklı bir yolla zarar verir. Çürükte bakteriler şekeri asit haline getirir; erozyonda ise asit zaten içeceğin içindedir ve mineyi doğrudan çözer. Bu yüzden şekersiz gazoz, sade maden suyu aromalıları veya limonlu sular da mine için yük oluşturabilir. Aşınma yavaş ilerlediği için çoğu kişi durumu ancak hassasiyet başladığında fark eder.
Mine neden asitten etkilenir?
Mine, vücudun en sert dokusudur ama kimyasal olarak kalsiyum ve fosfat içeren kristallerden oluşur. Bu kristaller asidik ortamda çözünür. Ağız pH'ı düştüğünde yüzeydeki mineraller sıvıya geçer ve mine önce yumuşar, sonra incelir. Kemikten ya da deriden farklı olarak minenin canlı hücresi yoktur; kendini yeniden üretemez. Tükürük yüzeyi bir ölçüde onarabilir, ancak kaybedilen kalınlık geri gelmez.
Hangi içecekler daha zorlayıcı?
- Kolalı ve gazlı içecekler; hem asit içerirler hem de çoğu şekerlidir.
- Enerji ve sporcu içecekleri; antrenman boyunca yudumlanmaları temas süresini uzatır.
- Limon, greyfurt ve nar suyu gibi doğal asidi yüksek içecekler.
- Aromalı maden suları ve içine limon dilimi eklenen sular.
- Beyaz şarap ve bazı kokteyller.
- Sirkeli içecekler ve konsantre meyve şurupları.
Buradaki ayrım şekerli olup olmamaktan çok pH ve tüketim biçimidir. Şekersiz ama asidik bir içeceği gün boyu yudumlamak, tek seferde içilen şekerli bir içecekten daha fazla mine kaybına yol açabilir.
Aşınmanın belirtileri nelerdir?
Erozyon önce parlaklık kaybıyla başlar; mine yüzeyi mat, cansız bir görünüm alır. Ön dişlerin kesici kenarları şeffaflaşır, hatta ışığa tutulduğunda cam gibi görünür. Dişler sararmış gibi algılanır çünkü incelen minenin altındaki sarımsı dentin daha görünür hale gelir. İleri aşamada çiğneyici yüzeylerde tabak biçimli çukurlaşmalar oluşur ve eski dolgular çevrelerindeki diş dokusu aşındığı için yüzeyden yükselmiş gibi durur.
Bir diğer tipik bulgu hassasiyettir. Soğuk su, hava akımı ve bazen tatlı gıdalar kısa süreli keskin bir ağrı yaratır. Bu, dentin kanallarının açığa çıktığını gösterir.
Sadece içecekler mi sorumlu?
Hayır. Sık kusma, gebelik döneminde uzayan bulantı, ciddi reflü ve mide asidinin ağza geri gelmesi de erozyon yapar. Bu tabloda aşınma genellikle üst arka dişlerin damak yüzeylerinde belirginleşir. Ayrıca gece diş sıkma alışkanlığı mekanik aşınmayı ekleyerek tabloyu hızlandırır. Erozyon ve sıkma bir aradaysa sadece beslenme düzenlemesi yetmez; koruyucu bir gece plağı gündeme gelebilir.
Aşınmayı yavaşlatmak için ne yapılabilir?
İlk kural temas süresini kısaltmaktır. İçeceği yudumlayarak saatlere yaymak yerine makul sürede bitirin, ardından sade suyla ağzınızı çalkalayın. Asidik bir şey tükettikten hemen sonra fırçalamak, yumuşamış mineyi mekanik olarak sıyırabildiği için yaklaşık yarım saat beklemek daha güvenlidir. Sert fırça ve aşındırıcı beyazlatıcı macunlar bu dönemde iyi bir tercih değildir; yumuşak fırça ve florürlü macun daha uygundur.
Süt, peynir ve sade yoğurt gibi kalsiyumdan zengin gıdalar ortamı dengelemeye yardımcı olur. Ağız kuruluğu yaşayanlarda ise koruma zayıflar, çünkü tükürük hem tamponlama hem mineral kaynağıdır; bu durumda gün içinde su tüketimini artırmak doğrudan koruyucu bir önlemdir.
Erozyon ile çürük nasıl ayırt edilir?
İki tablo görünüm olarak farklıdır. Çürük genellikle belirli bir noktada, çoğunlukla diş arasında ya da çiğneyici yüzeyin oluğunda başlar; sınırlı ve derinleşen bir lezyondur. Erozyon ise geniş yüzeylerde, yaygın ve simetrik biçimde ilerler. Asidik içecek kaynaklı erozyonda üst ön dişlerin dudak yüzeyleri ve kesici kenarlar öne çıkar. Mide asidi kaynaklı olanda ise üst arka dişlerin damak yüzeyleri belirgin biçimde etkilenir. Hekimin aşınmanın dağılımına bakması, nedeni tahmin etmek açısından bu yüzden önemlidir.
Bir başka ayırt edici nokta yüzeyin dokusudur. Çürükte diş yüzeyi yumuşar ve mat, tebeşirimsi bir görünüm alır; sonda ile muayenede yumuşaklık hissedilir. Erozyonda ise yüzey sert kalır ama parlaklığını kaybeder ve yuvarlak, akıcı bir biçim alır. Keskin kenarlar yerine yumuşak geçişler görülür; ön dişlerin kenarları törpülenmiş gibi incelir.
Kayıp ilerlediyse ne yapılır?
Erken dönemde florür uygulaması ve alışkanlık değişikliği çoğu zaman yeterlidir. Belirgin madde kaybı varsa aşınan yüzeyler kompozit bonding ile yeniden yapılandırılabilir. Aşınma dişin boyunu kısaltacak kadar ilerlemişse lamina kaplama ya da daha fazla destek gereken durumlarda zirkonyum kron seçenekleri hekimle birlikte değerlendirilir. Ani ve şiddetli bir hassasiyet varsa bu, aşınmanın dentini geçtiğine işaret edebilir; böyle bir durumda acil diş ağrısı değerlendirmesi için beklemeye gerek yoktur.
Konuyla ilgili ayrıntılı bir değerlendirme ve tedavi planı için Dent360 Beylikdüzü kliniğimize başvurabilirsiniz.
